مزاج شناسی قسمت سیزدهم

پاکسازی در طب سنتی

در طب سنتي ايران هر كاری آداب خاصي دارد ؛ همانند غذا خوردن، مايعات نوشيدن ، لباس پوشيدن ، حمام كردن ، روابط با ديگران و … . هنر زندگي كردن در اين هست كه اين آداب را ياد بگيريم.

قبل از آشنايي با مزاج‌ها در طب سنتي، تطهير و انواع آن مطرح می‌شود. تطهير يعني پاك كردن، پاکسازی، آلودگی زدايي، بيرون كردن سموم و آلودگی‌ها. در طب تطهير معدي بسيار مهم است. معده انسان اگر در سلامت باشد كل بدن می‌تواند به‌ سلامت برسد. پس اين موضوع يك اهميت ويژه دارد.

چه قواعد و آدابي را بايد براي سلامت و پاکسازی معده رعايت كنيم؟

اول اينكه بهتر است روز خود را با مايعات شروع كنيم؛ مايعات گرم شامل آب گرم يا دم‌نوش‌های مختلف است. البته قاعده استفاده از مايعات اين است كه با معده خالي مصرف شود چون اگر مايعات را با معده پر استفاده كنيم آشفته می‌شود.

درسي كه بايد بياموزيم اين است كه نگذاريم معده ما بیش‌ازحد پر شود، بايد ظرفيت معده را بشناسيم و متوجه آن باشيم كه چه مقدار غذا مناسب حجم معده ما است.

 در آداب غذا خوردن در طب دو وعده غذايي در روز مطرح می‌شود؛ صبح و سر شب. ساعت 1 تا 3 عصر براي صرف غذا مناسب نيست. اگر صبحانه ما كامل باشد می‌توانیم ناهار را حذف كنيم و 5 يا 6 عصر در زمستان و تا 7 عصر و در تابستان غذا بخوريم.

 درصورتی‌که اگر معده ما سرد باشد نمی‌توانیم ناهار را ترك كنيم؛ براي اين كار بايد اول معده را گرم كرد، به اين صورت كه مثلاً ظهر كشمش، شربت عسل و ليموترش، دم‌نوش يا سيب و خرما بخوريم. كساني كه به معده خود خيلي آسیب‌زده‌اند بهتر است مدتي به آن استراحت بدهند، مثلاً غذاهاي چرب، سنگين و ديرهضم را حذف كنند.

 بهتر است بين دو وعده، غذا نخوريم چون باعث فساد در بدن می‌شود. می‌توان بين غذا از میوه‌جات، دم‌نوش و شربت استفاده كنيم. خورده خوري، هله هوله خوري، پرخوري و حتي كم خوري به معده آسيب ميزند. مصرف آب و مايعات بلافاصله قبل و بعد غذا را حذف كنيم، مگر صفراوي مزاج‌ها كه عطش خاص دارند.

 اگر بعد غذا هوس مايعات كرديم يك استكان دم‌نوش زنجبيل بخوريم كه به هضم غذا هم كمك می‌کند. بلافاصله بعد غذا ميوه نخوريم. از خوردن دوغ، نوشابه و چاي با غذا جدا پرهيز كنيم. اگر بخواهيم معده ما بهبود پيدا كند بايد کلاً از چاي پرهيز كنيم.

به‌اندازه غذا خوردن هم از آداب خوردن است، يعني اينكه هميشه يك مقداري معده را خالي نگه‌داریم. اگر پرخوري و بدخوری كنيم گاهي مجبور می‌شویم از طريق قي كردن معده را تخليه كنيم؛ بنابراين بايد اندازه معده خود را بدانيم و نگذاريم کاملاً پر شود؛ وقتي معده پر می‌شود مجبور می‌شود تخليه كند و اين كار آسيب جدي به آن وارد می‌کند.

 با دست آلوده غذا نخوردن و رعايت بهداشت دست هم جزو آداب خوردن است كه بايد رعايت شود چون باعث بيماري می‌شود. آرام غذا خوردن، مايعات را جرعه‌جرعه نوشيدن و خوب جويدن نيز از آداب خوردن است. جويدن به ترشح بزاق دهان كمك می‌کند. معده نه دندان دارد، نه بزاق، پس غذا بايد خوب جويده شود. اگر بزاق ترشح شود شتاب هضم بيشتر و مدت‌زمان آن طولانی‌تر می‌شود.

افرادي كه معده سردي دارند بعد از غذا می‌توانند كمي زنيان، نمك در حد يك سر قاشق چای‌خوری (به جز افرادي كه فشارخون بالا دارند)، براي تحريك بزاق بعد غذا يك عدد خرما يا كمي عسل بخورند. اگر مدت‌زمان طولاني غذاهاي نامناسب بخوريم معده سرد شده و يبوست به وجود می‌آید. اگر بخواهيم روده‌ها خوب تخليه شود بايد غذاهاي گرم و ملين بخوريم. هرچقدر غذا گرم و رطوبتي باشد شتاب درمان يبوست بيشتر می‌شود، ولي گرمي و تري وقتي بیش‌ازحد شد می‌تواند اسهال آور هم باشد.

سردی‌ها وقتي زياد می‌شوند یبوست‌آور هستند. البته بعضي از گرمی‌ها مثل نعناع هم استثنا دارند و قابض هستند، بنابراين با نعناع بهتر است گل محمدي استفاده كنيم. بهترين زمان جذب غذا شب و بعدازآن صبح است، بنابراين داروهاي گرم مثل سیاه‌دانه و عسل و رازيانه سر شب مصرف شود تأثیر بهتري دارد. عصاره گز علفي فوق‌العاده معده را تقويت می‌کند، يك تا سه قاشق غذاخوري در روز می‌توان مصرف كرد.

 شیرین‌بیان، دم‌نوش بابونه و بهارنارنج براي معده فوق‌العاده عالي است. معده سرد ورم می‌کند، نفخ می‌آورد، بادگلو پديد می‌آورد و باعث ترش شدن می‌شود. می‌توانیم معده را با دم‌نوش نعناع و آويشن يا نعناع فلفلي گرم‌کنیم.

 پیاده‌روی و ورزش، انجير، گلاب و گل محمدي نيز به بهبود عملكرد معده كمك می‌کند. همچنين براي داشتن معده سالم از چاي، نوشابه، آبمیوه‌های صنعتي، ماست، دوغ، كشك، قره‌قروت، ترشي پرهيز كنيد. درمجموع می‌توان گفت با ورزش، مواد غذايي گرم و تغذيه مناسب سلامتي معده را به دست آورد.

شاد و سلامت باشید.

رسول حیدری